در دل بازار سنتی کرمانشاه، بوی ادویه، صدای همهمه مردم و نقشونگارهای قدیمی، تو را با خود به گذشتههای دور میبرد؛ روزگاری که این شهر بر سر راه جاده ابریشم میدرخشید و صنایع دستی و کارگاههای کوچک آن نهتنها مایه غرور مردم بلکه چراغ روشن اقتصاد منطقه بود، اما امروز بسیاری از حجرهها نیمهتعطیل و استادکاران قدیمی با حسرت از روزهایی میگویند که بازار پر از مشتری و زندگی بود.
بازار سنتی کرمانشاه (تاریکه بازار) گنجینهای زنده در قلب شهر است؛ این بازار یکی از بزرگترین بازارهای سرپوشیده خاورمیانه، همچون رودی طویل و پرپیچوخم از دل بافت تاریخی شهر عبور میکند.
تیمچهها و راستههای آن هر کدام به نام و حرفهای مشهورند؛ از راسته مسگرها و گیوهفروشها گرفته تا بازارچههای عطاری و فرش؛ هنوز هم اگرچه بسیاری از کارگاهها خاموش شدهاند اما با قدم زدن در این مسیر طولانی میتوان پژواک روزگاری را شنید که کرمانشاه دروازه بازرگانی ایران با عراق و حتی فراتر از آن بود.
در گذشته این بازار نهتنها مرکز خرید و فروش، که قلب تپنده صنایع دستی بود؛ صدای چکش مسگران، عطر ادویههای تازه و مشتریانی که برای خرید گیوه صف میکشیدند، فضایی میساخت که امروز بیشتر در خاطرات بازاریان قدیمی باقی مانده است.
در گوشهای از راسته مسگرها، هنوز چراغ کارگاهی روشن است؛ حاج محمد مردی که ۴۰ سال پیش در همین حجره شاگردی میکرد و امروز تنها مانده است.
وی در گفتوگو با ماگفت: این بازار روزی زنده بود و من روزی ۱۰ تا ۱۵ دیگ مسی میفروختم، مشتری از تهران و حتی عراق میآمد.
حاج محمد با بیان اینکه حالا اما روزها میگذرد و شاید فقط یکیدو نفر سری به مغازه بزنند، ادامه داد: خیلی از همکارانم کارشان را تعطیل کردهاند و جوانها هم دیگر به این شغل علاقهای ندارند چون درآمدش کم است.
چکش را بلند میکند و دوباره بر بدنه ظرف میکوبد، اما صدای ضربههایش بیشتر از آنکه نوید رونق باشد، پژواکی است از روزگار از دست رفته.
از رونق جاده ابریشم تا رکود امروز
کرمانشاه به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، قرنها بر سر راه کاروانهای تجاری قرار داشته و کالاها از شرق و غرب میآمدند و از این شهر عبور میکردند.
همین رفتوآمدها بود که باعث شد صنایع دستی این خطه شهرتی فراتر از مرزهای ایران پیدا کند؛ گیوههای کرمانشاهی پابهپای کاروانها به بغداد و دمشق میرفت و ظروف مسی آن زینتبخش خانههای بسیاری در خاورمیانه بود.
امروز اما تغییر سبک زندگی، ورود کالاهای صنعتی و خارجی و نبود بازاریابی نوین موجب شده تا چراغ بسیاری از کارگاهها خاموش شود؛ بهویژه کارگاههای کوچک که توان رقابت با دیگران را نداشتهاند و یکی پس از دیگری درهای خود را بستهاند.
صنایع دستی کرمانشاه در پیچ آخر بقا؛ گلیم و جاجیم بر لبه فراموشی و بینصیب از گوگل
مهریار صوفیوند فعال گردشگردی کرمانشاه گفت: صنایع دستی کرمانشاه، که روزگاری نماد اصالت و تاریخ این دیار بودند، حالا در وضعیت بحرانی قرار دارند؛ گلیم، جاجیم، صنایع فلزی و سایر صنایع سنتی کرمانشاه که زمانی از پرطرفدارترین سوغات این استان بودند، در حال فراموشی و افول هستند.
وی با بیان اینکه صنایع کوچک و صنایع دستی کرمانشاه در وضعیت نگرانکنندهای قرار دارند، ادامه داد: کمبود معرفی درست، نبود زیرساختهای دیجیتال و عدم توجه به این هنرهای سنتی، همه دست به دست هم دادهاند تا این صنایع در پیچ آخر بقا قرار گیرند.
این فعال حوزه گردشگری در استان افزود: امروز گلیم هرسین یا جاجیم اورامانات حتی در جستوجوی ساده اینترنتی هم جایی ندارند؛ در دنیای امروز معرفی دیجیتال نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است که متاسفانه ما در آن ضعف داریم و صنایع دستی کرمانشاه به دلیل نبود معرفی صحیح و بازاریابی، از بسیاری از بازارهای جهانی بینصیب ماندهاند.
صوفیوند ایجاد یک وبسایت جامع برای معرفی صنایع دستی کرمانشاه را مهمترین راهکار دانست و گفت: اگر برای هر رشته صنایع دستی صفحهای با توضیح، عکس و امکان خرید ایجاد شود، میتوانیم به جهانیان این هنرها را معرفی کنیم و از همین طریق بازار داخلی و خارجی برای این محصولات فراهم کنیم.
احیای صنایع دستی و کوچک کرمانشاه برای جذب گردشگر ضروری است
کرمانشاه به عنوان یکی از شهرهای تاریخی و مسیر جاده ابریشم، با سابقهای غنی در صنایع دستی، اکنون با چالشی بزرگ در زمینه حفظ و احیای صنایع کوچک و سنتی خود روبرو است؛ صنایع مانند مسگری، گیوهبافی، جاجیمبافی و نمدسازی که روزگاری جزء ارکان اقتصادی و فرهنگی این استان بودند، اکنون به دلیل تغییرات فرهنگی و اجتماعی در معرض خطر فراموشی قرار دارند.
امین کوگانی، معاون صنایع دستی میراث فرهنگی و گردشگری استان کرمانشاه،می گوید: بسیاری از این رشتهها به دلیل نبود بازار و مخاطب از رونق افتادهاند، اما با نوآوری و معرفی به بازارهای جدید، به ویژه از طریق تبلیغات و نمایشگاههای بینالمللی، میتوان آنها را احیا کرد.
وی با بیان اینکه رشتههای دستی مانند جاجیم و نمد در کرمانشاه در حال منسوخ شدن هستند، ادامه داد: ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کرمانشاه بهدنبال راهکارهایی برای ترویج این هنرهاست.
کوگانی افزود: یکی از مهمترین اقدامات، برگزاری نمایشگاههای بینالمللی در اقلیم کردستان عراق است که با معرفی صنایع دستی کرمانشاه توانستیم مخاطبان جدیدی برای این هنرهای سنتی پیدا کنیم.
معاون صنایع دستی میراث فرهنگی و گردشگری استان کرمانشاه گفت: در کنار معرفی این صنایع، آموزش و نوآوری در این عرصهها نیز اهمیت دارد بهویژه برای جذب قشر جوان به این هنرها؛ بهعنوان مثال جاجیمهای دستباف کرمانشاه با طراحیهای جدید و کاربردی در دکوراسیون مدرن، به محبوبیت زیادی در بازارهای کشورهای عربی دست یافتهاند.
کوگانی بر اهمیت ایجاد رشتههای دانشگاهی در حوزه صنایع دستی تأکید کرد و گفت: اگر رشتههای صنایع دستی در دانشگاهها وجود داشته باشد میتوانیم نسل جدیدی از هنرمندان را تربیت کنیم که بتوانند با نوآوریهای خود صنایع سنتی استان را به بازارهای جهانی معرفی و از این طریق به احیای هویت فرهنگی و اقتصادی کرمانشاه کمک کنند.
تاریکه بازار کرمانشاه؛ موزهای زنده و پویا
تصور کنید گردشگری از اروپا وارد این بازار شود؛ از کنار حجرهای بگذرد که مسگری مشغول ساخت دیگ است، چند قدم آنسوتر گیوهبافی در حال دوخت کفش سنتی باشد و در گوشهای دیگر زنی با دستهای ماهر خود نمدی رنگارنگ بسازد؛ این تجربه نهفقط خرید سوغاتی که لمس زنده تاریخ و فرهنگ خواهد بود.
چنین برنامهای، علاوه بر درآمدزایی میتواند انگیزهای باشد برای جوانان که به جای مهاجرت هنر و حرفه اجدادی خود را ادامه دهند.
بنا به این گزارش، زوال صنایع کوچک فقط به معنای خاموش شدن کارگاهها نیست؛ این روند تأثیر مستقیمی بر اشتغال و مهاجرت جوانان دارد.
بسیاری از جوانان تحصیلکرده به دلیل نبود فرصت شغلی، ترجیح میدهند به تهران یا خارج از کشور مهاجرت کنند؛ این در حالی است که صنایع دستی و کارگاههای کوچک میتوانند با هزینه کم زمینهساز اشتغال پایدار باشند.
آموزش بازاریابی دیجیتال برای هنرمندان و تولیدکنندگان محلی، برپایی نمایشگاههای دائمی صنایع دستی در داخل و خارج کشور، تعریف بستههای گردشگری با محوریت بازار سنتی کرمانشاه؛ ارائه تسهیلات مالی برای نوسازی کارگاهها و حمایت از جوانان صنعتگر و برندسازی منطقهای و ثبت نشان «صنایع دستی کرمانشاه» بهعنوان برند صادراتی از جمله اقدامات موثری است که میتواند مانع از مهاجران جوانان کرمانشاهی و رونق اقتصادی استان باشد.
بازار سنتی کرمانشاه، با تاریخ چند صد سالهاش، هنوز هم میتواند چراغ اقتصاد استان باشد؛ کافی است اندکی حمایت و برنامهریزی شود تا دوباره صدای چکش مسگران، بوی گیوه نو و رنگ پارچههای سنتی در راستههای آن طنینانداز شود.
کرمانشاه با پیشینهای غنی در حوزه صنایع دستی و کارگاههای کوچک، شایسته آن است که دوباره جایگاه خود را در اقتصاد و فرهنگ کشور بازیابد.
بازار سنتی این شهر، نهتنها یک اثر تاریخی بلکه ظرفیتی بیبدیل برای اشتغال، گردشگری و هویت فرهنگی است و اگر این ظرفیتها به درستی معرفی و حمایت شوند، کرمانشاه میتواند بار دیگر بر جاده ابریشم جدید بدرخشد؛ جادهای که مقصد آن نه کاروانهای گذشته، بلکه گردشگران امروز و بازارهای جهانی است.
گزارش از: امیر پرند آور
- منبع خبر : چویر نیوز
