رشد، بهمثابه حرکتی طبیعی در بطن حیات، همواره با میل به بقا و تعالی همراه است. اما هنگامی که این حرکت طبیعی با برنامهریزی آگاهانه انسانی درهم میآمیزد، به وضعیتی ارتقا مییابد که در آن تأمین نیازهای انسان به شکلی نظاممند، کارآمد و در بالاترین سطح ممکن صورت میگیرد. این وضعیت را «توسعه» مینامیم.
توسعه مفهومی چندوجهی و فراگیر است که ابعاد مختلف زندگی انسانی را دربرمیگیرد. از همین رو، تحقق آن نمیتواند صرفاً بر بنیان رشد اقتصادی یا گسترش زیرساختهای مادی استوار باشد. ملاحظات عدالت اجتماعی، دغدغههای زیستمحیطی و حفاظت از هویت فرهنگی و میراث تاریخی، عناصر جداییناپذیر آن هستند. در غیاب این ملاحظات، آنچه رخ میدهد توسعه نیست، بلکه تسریع در تخریب منابع طبیعی، سرمایه اجتماعی و حافظه تاریخی یک جامعه است.
توسعه زمانی پایدار است که میان رشد بیرونی و بلوغ درونی پیوند برقرار شود؛ در غیر این صورت، پیشرفت ظاهری به فرسایش بنیادین خواهد انجامید.
تأکید صرف بر رشد بیرونی ــ که خود را در تغییرات سطحی، انباشت سرمایه و گسترش زیرساختها نشان میدهد ــ به رشد نامتوازن میانجامد؛ رشدی که نهتنها نسبتی با مفهوم توسعه ندارد، بلکه در لایههای عمیقتر خود به تخریب هویت، فرسایش سرمایه اجتماعی و تضعیف بنیانهای فرهنگی منجر میشود.
اینجاست که تمایز میان «رشد طبیعی» و «توسعه آگاهانه» آشکار میگردد. رشد طبیعی، حرکتی خودانگیخته و عمدتاً کمی است؛ اما توسعه، برآمده از اراده انسانی و مبتنی بر عقلانیت جمعی است. توسعه زمانی معنا مییابد که تأمین نیازهای نسل حاضر را در پیوندی مسئولانه با حفظ توان نسلهای آینده دنبال کند.
اخیراً منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، با تأکید بر گسترش زیرساختهای گردشگری، این حوزه را بهعنوان پیشران رشد و ترقی کرمانشاه معرفی کرده و خواستار همراهی افکار عمومی و فعالان گردشگری در اجرای پروژههای زیرساختی شده است. در این میان، اشاره تلویحی به پروژه تلهکابین در محدوده طاقبستان و گلایه از برخی فضاسازیها و مخالفتهای «غیرمنطقی و نابجا» ــ به گفته وی ــ نشان میدهد که مدیریت ارشد استان، بدون درنظر گرفتن دلایل و استدلال منتقدان جانمایی تلهکابین، بر رشد یکجانبه زیرساختهای گردشگری تأکیدی یکسویه دارد.
اصل دغدغه توسعه گردشگری و تأکید بر نقش پیشران آن در اقتصاد استان، قابل دفاع و حتی ضروری است. کرمانشاه بدون بهرهگیری از ظرفیتهای گردشگری خود نمیتواند به رشد پایدار اقتصادی دست یابد. اما مسئله اساسی، «چگونگی» این توسعه است، نه اصل آن.
تأکید یکسویه بر گسترش زیرساختها، بدون درنظر گرفتن ملاحظات هویتی، زیستمحیطی و میراثی، مصداق همان رشد بیرونی است؛ رشدی که ممکن است در کوتاهمدت شاخصهای کمی را بهبود بخشد، اما در بلندمدت به فرسایش سرمایههای تاریخی و طبیعی منجر شود.
طاقبستان صرفاً یک زمین مستعد سرمایهگذاری نیست؛ سرمایهای هویتی و نمادین است که بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین را در خود دارد. هر مداخله عمرانی در چنین محدودهای باید پیش از آنکه اقتصادی باشد، فرهنگی و زیستمحیطی سنجیده شود.
توسعه گردشگری زمانی به معنای واقعی کلمه «پیشران» خواهد بود که میان بهرهبرداری اقتصادی و صیانت از میراث توازن برقرار کند. در غیر این صورت، آنچه رخ میدهد توسعه نیست، بلکه تسریع در مصرف سرمایهای است که دیگر قابل بازتولید نخواهد بود.
در شرایطی که مجموعه تاریخی طاقبستان هنوز به ثبت جهانی نرسیده و از این جهت در موقعیتی شکننده قرار دارد، وقتی سیما و منظر این ظرفیت فرهنگیِ گردشگری توسط دستسازههای انسانی در معرض تهدید و آسیب قرار دارد، و حتی فاقد خدمات رفاهی مناسب است و زیرساختهای پایهای برای جذب، حفظ و ماندگاری گردشگر را ندارد، ساخت چنین ابرسازهای چه توجیه منطقی برای دفاع از این پروژه پرهزینه و پرحاشیه دارد؟
اصرار گاهوبیگاه مسئولان استان بر احداث تلهکابین طاقبستان و مانور تبلیغاتی بر این پروژه گردشگری، و نابجا دانستن دلایل مخالفت منتقدان و بیاعتنایی به خواسته کنشگران فرهنگی و زیستمحیطی، افکار عمومی را نسبت به نیت آنان دچار تردید میکند.
پرسش افکار عمومی این است که چرا وقتی کرمانشاه از لحاظ بسیاری از زیرساختهای اولیه گردشگری در فقر بهسر میبرد، مسئولان بهجای رفع آنها به پروژه تلهکابین ــ آن هم در فرهنگیترین نقطه شهر ــ روی آوردهاند؟
همچنان که فعالان فرهنگی و زیستمحیطی نیز حق دارند بدانند چرا استاندار، یکطرفه و بدون آنکه سخنان منتقدان را بشنود، خواستههای آنان را نابجا و بیپایه قلمداد میکند.
با توجه به اهمیت تعامل دوسویه میان مسئولان و کنشگران اجتماعی در فرایند توسعه، و بهمنظور دستیابی به نقطهای مشترک، امن و کارساز برای پیشبرد گردشگری استان، پیشنهاد میشود مدیران ارشد استان نشستی با کنشگران مخالف جانمایی تلهکابین برگزار کنند تا در فضایی مبتنی بر گفتوگو و هماندیشی، تصمیمی سنجیده و مبتنی بر مصالح عمومی اتخاذ شود.
- منبع خبر : چویر نیوز
