اﺳﻬﺎل ﯾکی از ﺷﺎﯾﻊﺗﺮﯾﻦ ﺑﯿﻤـﺎریها در ﺷﯿﺮﺧﻮاران و کودکان و ﯾکی از ﻋﻠﻞ ﻣـﻬـﻢ ﺑﯿﻤﺎری و ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ در ﺷﯿﺮﺧﻮاران و کودکان است.
زمانی که حجم مدفوع بیشتر از معمول آبکی است اسهال اتفاق می افتد. اسهال همچنین مدفوع شل یا آبکی نامیـده می شود.اسهال به ویژه در کودکان ۶ ماهه تا ۲ ساله شایع است. همچنین در شیرخواران زیر ۵ مـاه کـه از شـیرگاو یـا شیرخشک استفاده می کنند شایع تر می باشد. دفع مکرر مدفوع طبیعی اسهال نمی باشد. دفعات مدفوع بطور معمول در هر روز بستگی به رژیم غذایی و سن کودک دارد. در بسیاری از مناطق سه بار یا بیشتر دفع مـدفوع آبکـی در ۲۴ ساعت را اسهال می نامند.معمولاً مادران می دانند که چه وقت کودکشان اسهال دارد. آنها ممکـن اسـت بگوینـد کـه مدفوع کودکشان شل یا آبکی می باشد. مادران ممکن است از کلمه دیگری برای اسهال اسـتفاده کننـد.کودکـانی کـه منحصراً شیرمادر می خورند اغلب مدفوع نرمی دارند: که اسهال نمی باشد. مادر کودک شـیرمادر خــوار مـی توانـد اسهال کودکش را تشخیص بدهد چون قوام یا دفعات آن با مدفوع معمولی فرق می کند.
ﻋﻮاﻣﻞ اﯾﺠﺎد کننده اﺳﻬﺎل:
تغذیه: ﯾکی ازﻋﻠﺖﻫﺎی اﺳﻬﺎل در ﺷﯿﺮﺧـﻮاران دوری از ﺷﯿرﻣﺎدر و اﺳﺘﻔﺎده از ﺑـﻄـﺮی برای ﺗﻐﺬﯾﻪی کودک اﺳﺖ که اﺣﺘﻤﺎل اﺑﺘﻼ ﺑﻪ اﺳﻬﺎل راﺑﯿﺸﺘﺮ می کند. ﺗﺮکیبات ﯾﺎ ﺷﯿﻮه ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻣﻤـکـﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﺮوع اﺳﻬﺎل کمک کند.
ﻋﻔﻮﻧﺖ ﺳﯿﺴﺘﻢ گوارشی: این عفونت اغلب بوسیله دﺳﺖ ﯾﺎ ﻏﺬای آﻟﻮده و ﻧﻮﺷﯿﺪن آب ناسالم است.
عفونت های غیر گوارشی و مصرف آنتی بیوتیک ها از دیگر عوامل ایجاد اسهال هستند.
ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اینکه در اﺳﻬﺎل آب و ﻣﺎﯾﻌﺎت ﺑﺪن کاهش می یابد ﻋﻼﯾﻢ کم آبی در کودک دیده می شود که شامل:
۱-خواب آلودگی غیر عادی
۲-فرورفتگی چشم ها
۳-عدم توانائی نوشیدن یا سخت نوشیدن
۴- پوستی که ﺑﺎ دﺳﺖ جمع می شود و به راحتی به حالت اول باز نمی گردد(نیشگون پوستی)
۵-بی قراری و تحریک پذیری
۶- کودک تشنه است و با ولع می نوشد.

مراقبت و درمان:
مهم ترین نکته در درﻣﺎن اﺳﻬﺎل تأمین ﻣﺎﯾﻌﺎت و اﻣﻼح ﺑﺪن می باشد.
*اگرکودک انحصاراً از شیرمادر مادر تغذیه می شود به طور مکرر و بیشتر و طولانی تر از دفعات قبل مادر با شیر خود او را تغذیه کند علاوه بر شیر او.آر.اس هم داده شود.
** اگرکودک انحصاراً از شیرمادر مادر تغذیه نمی شود برحسب سن کودک محلول او ار اس(ORS)،غذاهای آبکی (مانند سوپ،ماست،دوغ)،یا آب سالم داده شود.
***از مایعات خیلی شیرین مثل نوشابه و آبمیوه های صنعتی استفاده نشود.
طرز تهیه او.آر.اس و نحوه مصرف آن:
پودر او.آر.اس در یک لیتر آب جوشیده خنک شده حل کرده محلول را خوب به هم بزنید تا پودر به خوبی در آب حل شود توجه داشته باشید به این محلول نباید چیزی اضافه شود و این محلول با توجه به مقدار آب از دست رفته بدن و دستور ظرف ۲۴ ساعت مصرف شود.
*برای شیرخوار زیر ۶ ماه بعد ازهر بار اجابت مزاج آبکی به ازای هر کیلوگرم وزن شیرخوار ۱۰ میلی لیتر محلول داده شود.
**در کودک کمتر از دو سال ۵۰ تا ۱۰۰ میلی لیتر پس از هر بار دفع مدفوع داده شود.
***برای کودک ۲ سال یا بیشتر ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی لیتر پس از هربار دفع مدفوع داده شود.
(اگر کودک استفراغ کرد ۱۰ دقیقه صبر کنید سپس محلول را آهسته تر با فنجان یا قاشق جرعه جرعه به کودک بدهید.)
چهار قانون درمان اسهال در منزل:
۱- مایعات اضافی بدهید.
۲- مکمل روی را طبق دستور پزشک بدهید.(به مدت ۱۰تا۱۴ روز)
۳- درسن کمتر از ۶ماه بر تغذیه انحصاری با شیر مادر و در بقیه سنین شیرخوارگی به تداوم شیر مادر و سایر غذاها تأکید کنید.
۴- چه موقع برگردد.
کودک مبتلا به اسهال درصورتی که هرکدام از نشانه های زیر را داشته باشد بایستی فوراً به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کند.
*در صورت علائمی مثل خواب آلودگی یا اختلال هوشیاری- عدم توانایی نوشیدن یا سخت نوشیدن –وجود خون در مدفوع و عدم بهبودی بعد از ۵ روز به مراکزبهداشتی و درمانی مراجعه کند.

مریم کرمی
مرکز بهداشت شهرستان کرمانشاه